Jan Miodek: Bydgoski Zawisza wygrał

Jan MiodekZaktualizowano 
Jarosław Jakubczak
Wiele kłopotów poprawnościowych sprawiają użytkownikom polszczyzny wyrazy, w których na zasadzie swoistych wyjątków dochodzi do konfliktu między ich formą a rodzajem gramatycznym.

Iluż to rodaków np., podciągając pod typową serię rodzaju żeńskiego rzeczowniki łagiew, krokiew, brukiew, bukiew, konew, _zamienia je na błędne postacie "łagwia", "krokwia", "brukwia","bukwia", "konwia" - z umotywowaną w ich odczuciach, bo typową dla rodzaju żeńskiego, wygłosową samogłoską "-a" (od co najmniej 40 lat w Łagiewnikach Dzierżoniowskich straszy przejeżdżających przez tę miejscowość restauracyjny szyld z rażącym zapisem "Łagwia" zamiast _Łagiew). Tylko z najczęściej używanym rzeczownikiem tego typu - krwią - _nie mają rodacy kłopotu i tworzą poprawne brzmienie (ta) krew._

Nie powoduje też na ogół rozchwiań gramatycznych konflikt między formą a znaczeniem takich wyrazów, jak poeta, starosta, wojewoda, przywódca, radca: _odmieniane według deklinacji żeńskiej, bo z "żeńską" samogłoską wygłosową "-a" (poety, poecie, starosty, staroście, wojewody, wojewodzie itd. - jak _kobiety, kobiecie, wody, wodzie _itd.), odbierane są jednak przez wszystkich jako słowa rodzaju męskiego: _ten poeta, ten starosta, ten wojewoda, ten przywódca, ten radca.
Mniej szczęścia natomiast ma imię własne Zawisza. Jak długo żyję i interesuję się sportem (w moim wypadku te lata się pokrywają!!!), tak długo w komunikatach sportowych słyszę spontanicznie wypowiadane konstrukcje typu "Zawisza Bydgoszcz wygrała…", "Zawisza Bydgoszcz przegrała…", "Zawisza Bydgoszcz zremisowała…". - "Wygrała" czy "przegrała", bo "Zawisza" z "-a" na końcu!

Dzieje się tak, mimo że wszyscy niby wiedzą, kto to był Zawisza zwany Czarnym, a i znają go z literatury pięknej (chociażby z "Krzyżaków" Henryka Sienkiewicza, "Trylogii husyckiej" Andrzeja Sapkowskiego czy cyklu krzyżackiego Dariusza Domagalskiego). Powinni więc zawsze tworzyć poprawne połączenia typu Zawisza Bydgoszcz wygrał (przegrał, zremisował).
Zawisza Czarny z Garbowa, herbu Sulima (ok. 1370-1428), to sławny polski rycerz, symbol wszelkich cnót rycerskich, zwłaszcza nadzwyczajnej słowności i lojalności. Te przymioty stały się źródłem popularnego do dziś zwrotu polegać (na kimś) jak na Zawiszy - "móc liczyć na kogoś w każdej sytuacji życiowej, mieć do kogoś całkowite zaufanie" ("Dali mu nawet plik ulotek do rozprowadzenia wśród zaufanych osób, bo wiedzieli, że mogą na nim polegać jak na Zawiszy" - A. Filar: "Śladami tatrzańskich kurierów", Warszawa 1995).

Jaka jest etymologia Zawiszy - _formy funkcjonującej obecnie jako dość częste nazwisko? To najprawdopodobniej zdrobnienie imienia _Zawid, etymologicznie związanego z rzeczownikiem zawiść - _z prasłowiańskiego _zavist’ _od pierwotnego _zavid-t’. Można zatem uznać za uzasadnioną interpretację _Zawiszy _z "Księgi imion" B. Kupisa, B. Wernichowskiej i J. Kamyczka (Książka i Wiedza 1975): "Słowiańskie imię męskie związane, być może, z zawiścią, zazdrością o sławę, a więc oznaczające tego, który - widząc sławę innych - dokłada wszelkich starań, by samemu ją zdobyć" (str. 263).
A dlaczego Zawisza _Czarny? - _Przydomek _Czarny _zwykle się tłumaczy czarnym kolorem włosów rycerza i najprawdopodobniej jego ciemną cerą (jeden z jego braci nosił przydomek _Kruczek, _czyli "Czarny", a drugiego zwano Farurejem, czyli "Egipcjaninem"). Według innej koncepcji chodzi tu o czarną zbroję, co nie jest chyba prawdziwe, skoro podczas swojej ostatniej bitwy pod Golubcem miał na sobie zbroję błyszczącą.

polecane: FLESZ: Ekologia na co dzień: 6 mitów, w które wierzymy

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3