Rzecz o języku: Śrem - do Śremu - w Śremie

Jan Miodek
Tomasz Hołod
"Przed paroma dniami usłyszałam w radiu formy do Śremia, w Śremiu. Czy to poprawne brzmienia?" - pyta Pani Agnieszka M. z Leszna.

Nietrudno się domyślić, że postacie te stworzono przez analogię do takiego ciągu nazewniczego, jak Bytom - do Bytomia - w Bytomiu, Radom - do Radomia - w Radomiu, Stradom - do Stradomia - w Stradomiu, Oświęcim - do Oświęcimia - w Oświęcimiu.

Śrem jednak należy odmieniać według paradygmatu twardotematowego: jadę do Śremu - przyglądam się Śremowi - zachwycam się Śremem - byłem w Śremie. Śremski to przymiotnik od tej nazwy utworzony, a nazwy mieszkańców od niej wywiedzione to kolejno śremianin, śremianka, śremianie.
Etymologia szeregu Bytom - Radom - Stradom - Oświęcim wiedzie nas do archaicznych imion słowiańskich o takim brzmieniu, związanych znaczeniowo z formami być, rad, (po)stradać, święty.

Nazwy miejscowe dzierżawcze o pierwotnym znaczeniu gród (własność) Bytoma, Radoma, Stradoma, Oświęcima (Bytoma, Radoma itd. - jak Adama, Erazma) powstały przez dodanie do nich przyrostka -j, który nie dochował się do czasów piśmienniczych, ale zmiękczył poprzedzające go m: Bytom', Radom', Stradom', Oświęcim'. Ta wygłosowa miękkość zanikła w wieku XVIII i od tej pory mamy w mianowniku twarde m: Bytom, Radom, Stradom, Oświęcim. Jedynym śladem we współczesnym języku po dawnym przyrostku j i po dawnej miękkości są brzmienia przypadków zależnych: Bytomia - Bytomiowi - Bytomiem, Radomia - Radomiowi - Radomiem, Stradomia - Stradomiowi - Stradomiem, Oświęcimia - Oświęcimiowi - Oświęcimiem.

Pochodzenie nazwy wielkopolskiego, nad Wartą położonego grodu Śrem jest o wiele trudniejsze do wyjaśnienia. Jej zapisy występują od XII wieku: Zrem 1136, Srem 1212, Sireme 1234, Serem 1242, Srzem 1366, Szrzem 1436, Strzem 1451, Szrem 1846, Szrem albo Śrem 1892. Przyjmuje się, że w średniowieczu był to Śrzem, niekiedy ze wstawnym t między ś-rz: Strzem (por. na ten temat np. Maria Malec, Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski, Kraków 2003, str. 238).

Dzisiejsza postać Śrem byłaby rezultatem zmiany śrz na śr - typowej w polszczyźnie (śrzoda - środa, w pośrzodku - w pośrodku). Niektórzy badacze, w tym wrocławski onomasta prof. Stanisław Rospond (1906-1982), wywodzą Śrem od praindoeuropejskiego rdzenia ser (słowiański czasownik sreti) o znaczeniu płynąć.

Inni wiążą go etymologicznie ze staropolskim słowem śrzon - szron, a ściślej - z jego niepoświadczoną w źródłach, przypuszczalną formą śrzem - od prasłowiańskiego serm biały. Taka interpretacja wiązałaby Śrem - dawny Śrzem - z jasną barwą gleby lub roślinności w miejscu powstania osady. Jak Państwo widzą, nie jest to wszystko jednoznaczne.

FLESZ: Kiedy będzie wiosna? Zwierzęta dają sygnały.

Wideo

Materiał oryginalny: Rzecz o języku: Śrem - do Śremu - w Śremie - Gazeta Wrocławska

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3