Rzecz o języku: Bełkoczący - łopoczący

Jan Miodek
fot. Tomasz Hołod
W znanej powieści Maxa Frischa "Stiller", przetłumaczonej na język polski przez Jacka Frühlinga, znaleźć można następujące fragmenty: "Bardzo daje się we znaki spiker bełkocący w radiu", "Widzimy szczyt domu z łopoczącą na nim bielizną", "Gołębie drepcą dookoła ławki i gruchają". Dlaczego czasowniki bełkotać, łopotać i dreptać, strukturalnie przecież identyczne, mają różne postacie fleksyjne - z "c" i z "cz"?

Wszystkie one są poprawne - powiedzmy od razu. Postacie z "c" urabiane od szeregu bełkotać, łopotać, dreptać, chłeptać, szeptać, plątać, druzgotać, łomotać, deptać były pierwotne i przez wieki jedyne, a ponadto - co najważniejsze - całkowicie uzasadnione, bo spółgłoska "t" wymienia się w naszym języku właśnie na "c", "ć", a nie na "cz" (bełkotać - bełkocący, dreptać - drepcą - tak jak kobieta - kobiecie - kobiecy, kmiotek - kmieć - kmiecy, powrót - powracać - powrócić itp.).

Dlaczego w takim razie we współczesnej polszczyźnie formy typu bełkocący, drepcą, szepcę, drepcemy, depcecie pojawiają się coraz rzadziej, przegrywając, i to wyraźnie, z postaciami wtórnymi z "cz", a więc bełkoczący, drepczą, szepczę, drepczemy, depczecie?

Dał tu o sobie znać mechanizm przesadnej poprawności - tzw. hiperpoprawności. Ponieważ mazurzenie, czyli wymowa typu "syja", "zyto", "cysty", "zaba" (szyja, żyto, czysty, żaba), jest najsilniej odbierane przez ogół mówiących jako typowa cecha gwarowa (od wieków panująca na całym prawie Mazowszu, w Małopolsce, na Opolszczyźnie), w pewnym momencie ciąg bełkocący, drepcą, szepcę, drepcemy, depcecie z pierwotnym i uzasadnionym morfonologicznie "c" zaczęto wymieniać na "lepszy" - z wtórnym "cz": bełkoczący, drepczą, szepczę, drepczemy, depczecie. Dziś - powtórzmy - jest już on prawie wyłączny. I jeszcze jeden cytat ze "Stillera": "Piękny to targ, nie smutny, ale jakiś niesamowity. To niechlujstwo ma w sobie coś demonicznego, coś z klątwy". Przywołałem go, bo znalazł się w nim przymiotnik niesamowity, użyty w kontekście demoniczności, klątwy. Kontekst ów chciałbym przy tej okazji szczególnie podkreślić. A dlaczego? Ano dlatego, że rozumiejąc potrzeby stylistycznej ekspresji, stwierdzam od wielu lat zbyt częste posługiwanie się określeniami niesamowity, niesamowicie. Tymczasem tradycyjne znaczenie tych form kryje w sobie właśnie ów odcień niepokoju, lęku, grozy, demoniczności (niesamowity sen, widok, wyraz oczu, twarzy). Nie przesadzajmy z niesamowitością! - chciałbym dlatego zawołać. Coś jeszcze może być niezwykłe, nadzwyczajne, jedyne w swoim rodzaju, niepowtarzalne, intensywne, ogromne. Ileż mamy określeń do zagospodarowania - nie tak egzaltowanych, a przede wszystkim nie tak nadużywanych!

Flesz: Wegańskie ubrania. Made in Poland

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3