Prof. Jan Miodek: Staży czy stażów?

Prof. Jan Miodek
Prof. Jan Miodek
Prof. Jan Miodek
W jednym z zakładów pracy skrytykowano kogoś, kto w piśmie urzędowym posłużył się dopełniaczem liczby mnogiej stażów. Oczywiście, wszyscy upomnieli się o postać staży. Zdarzenie to utwierdza mnie w przekonaniu, że jeśli współczesny Polak ma do wyboru w tym przypadku gramatycznym jedną z dwu końcówek, a mianowicie –y albo –ów, na ogół wybiera tę pierwszą, bo wydaje mu się ona bezpieczniejsza.

I tak się stało w przywołanym kręgu osób ze stażem. Choć słowniki dopuszczają obie końcówki, tyle że –ów uznaje się za wariant rzadszy, osobę, która wybrała to wygłosowe –ów, potępiono. Jak widzimy, niesłusznie! Dopowiem w tym miejscu, że w jednym ze słowników uznaje się staż za rzeczownik bez liczby mnogiej, ale jest to ustalenie zupełnie nieżyciowe, rozmijające się z realnymi potrzebami komunikacyjnymi.

Wróćmy teraz do pluralnego dopełniacza rzeczowników rodzaju męskiego kończących się spółgłoską –ż. Takie ustalenie jak przy stażu, czyli w drugim przypadku liczby mnogiej –y, rzadziej –ów, mają także: apanaż, bagaż, pejzaż, sabotaż, reportaż, papież, wojaż, miraż, krzyż, tatuaż. Równorzędną wariantywność znalazłem przy arbitrażu i wróżu: arbitraży albo arbitrażów, wróży albo wróżów. Tylko końcówkę –y poleca się przy hasłach kolaż (kompozycja artystyczna), trykotaż, stelaż: kolaży, trykotaży, stelaży.
Za to stróż powinien mieć tylko dopełniaczowe pluralne brzmienie stróżów (wręcz ostrzega się przed postacią stróży!). Przyznają Państwo, że konsekwencji nie ma tutaj żadnej!

Dopuszczalną wariantywność w drugim przypadku znajdujmy również przy wielu rzeczownikach kończących się spółgłoskami cz, sz, l: palaczy – palaczów, słuchaczy – słuchaczów, kustoszy – kustoszów, koszy – koszów, wentyli – wentylów, kąkoli – kąkolów, badyli – badylów, drwali – drwalów, (święto) Trzech Króli – królów.

Wyrazy z wygłosowym –c mają już prawie wyłącznie dopełniaczowe –ów: zaskrońców, padalców, obrzydliwców, parszywców, młodzieńców, zajęcy. Utrzymuje się jeszcze forma zajęcy, a brzmienie zająców słowniki uznają za rzadsze.
Z kolei ciąg z wygłosowym –rz ma dziś prawie wyłączne postacie z –y: pasterzy, pisarzy, dziennikarzy, tokarzy, ślusarzy, rymarzy, stolarzy, choć jeszcze w latach międzywojennych tak nie było, a w połowie wieku XIX stworzono znaną serię wydawniczą Biblioteka Pisarzów Polskich. A dlaczego akurat z rzeczownikami męskimi kończącymi się spółgłoskami c, dz, cz, dż, sz, ż, rz, l mamy w drugim przypadku liczby mnogiej takie kłopoty? – zapytają Państwo. Ano dlatego – odpowiem, że wszystkie te spółgłoski były kiedyś miękkie. Gdyby takimi pozostały, mielibyśmy po nich w dopełniaczu końcówkę –i (taką jak w serii liści, gości, słoni, koni). Ponieważ stwardniały, pierwotne –i po nich występujące zmieniło się w –y (nie stało się tak tylko po spółgłosce –l), a później – kiedy świadomość ich pierwotnej miękkości zanikła zupełnie – zaczęto do nich doczepiać końcówkę –ów rzeczowników twardotematowych (domów, stołów, wozów, psów, kotów, lwów, tygrysów).

Gdy wydawało się, że zwycięstwo tej ostatniej końcówki jest przesądzone (jeszcze 100--80 lat temu), zaczął się swoisty renesans końcówki –y, którego potwierdzeniem jest zdarzenie opisane na początku dzisiejszego odcinka.
Kiedy zaś patrzę w tej chwili na komputerowy wydruk całego mojego dzisiejszego tekstu, też widzę coś znamiennego: oto wszystkie formy z końcówką –ów mam podkreślone na czerwono. Program komputerowy uznaje je więc za błędne!!

Koronawirus fake news. Oto największe absurdy.

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3