Prof. Jan Miodek: Jaki jest koń = koń jaki jest

Prof. Jan Miodek
prof. Jan Miodek
Dlaczego w tytule dzisiejszego odcinka znalazło się równanie składniowe? Ano dlatego, że bardzo mi zależy na uzmysłowieniu wszystkim, iż dowolność szyku wyrazów w zdaniu, będąca typologiczną cechą polszczyzny, pozwala używaną na ogół syntagmę typu jaki jest koń zamienić na rzadsze połączenie koń jaki jest.

Uczynił tak w swej encyklopedii z roku 1745-1746 „Nowe Ateny albo Akademija wszelkich scyjencyj pełna...” Benedykt Chmielowski, tworząc sentencję koń jaki jest, każdy widzi, która zrobiła karierę w powszechnym obiegu komunikacyjnym. Przywoływana jest ona w codziennym językowym obcowaniu i w tekstach prasowych. W tych ostatnich bywa często modyfikowana– zamiast konia pojawia się jakiś inny rzeczownik.

Przed paroma dniami zobaczyłem np. gazetowy nagłówek: „Świnia, jaka jest, każdy widzi”. Chyba wszyscy, którzy zaakceptowali tytułowe równanie składniowe jaki jest koń = koń jaki jest, przyznają, że w zdaniu ze świnią postawiono błędny przecinek przed formą jaka. Sprawia on, że po odczytaniu wydzielonej przecinkami syntagmy jaka jest otrzymujemy bezsensowną i niegramatyczną całostkę świnia każdy widzi. A zatem tak jak w skrzydlatych słowach Benedykta Chmielowskiego koń jaki jest, każdy widzi obowiązuje tylko jeden przecinek – przed każdy, tak samo należało napisać w nagłówku prasowym: Świnia jaka jest, każdy widzi.

Bardzo prosty jest rozbiór logiczny tych wypowiedzeń. W obu zdaniem nadrzędnym jest konstrukcja każdy widzi, a zdaniami podrzędnymi rozwijającymi czasownik widzi, czyli dopełnieniowymi, są koń jaki jest i świnia jaka jest. Te ostatnie, powtórzmy, są wariantami częstszych syntagm jaki jest koń i jaka jest świnia.
Jestem pewien, że gdyby Chmielowski posłużył się typowym szykiem i stworzył sentencję jaki jest koń, każdy widzi, następne pokolenia nie popełniałyby błędu interpunkcyjnego. Odwrócony porządek – koń jaki jest– niejako prowokuje do błędnego przecinka przed jaki, bo w świadomości Polaków zakodowane są połączenia z przecinkiem typu „ciekawe, jaki będzie urlop”, „nie wiem, jaki kolor wybrać”, „czy wiesz, jaki samochód kupił Jurek?”.

Czym innym są jednak przywołane wyżej zdania, a czym innym konstrukcja koń jaki jest – tożsama, powiedzmy to ostatni raz, z połączeniem jaki jestkoń.
Interpunkcja jest szkołą myślenia – powtarzam przez całe swoje życie zawodowe. Także dzisiejszy odcinek tą swoją ulubioną formułą nauczycielską zakończę.

Najnowsze informacje o epidemii koronawirusa

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3