Polacy również próbowali uciekać przez Mur Berliński i ginęli

Andrzej Dworak
ASSOCIATED PRESS/FOTOLINK
57 lat temu, w nocy z 12 na 13 sierpnia 1961 wybudowano przez środek Berlina mur, który oddzielił część wschodnią miasta będącą we władzy komunistów i Sowietów od sektorów zachodnich, czyli świata demokracji i swobód.

Mur wyznaczył linię podziału między zniewoleniem, a wolnością. Była to granica nieprzekraczalna, okolona strefą śmierci, a enerdowscy pogranicznicy mieli rozkaz strzelać do wszystkich próbujących wydostać się na Zachód. Mimo to wielu próbowało - w 140 udokumentowanych przypadkach ucieczka skończyła się śmiercią. Wśród ofiar berlińskiego muru było dwóch desperatów z Polski.

Tylko w 1960 roku z socjalistycznego raju robotników i chłopów, jakim mieniła się Niemiecka Republika Demokratyczna zarządzana przez namiestników z ZSRR i miejscowych komunistów pod wodzą Waltera Ulbrichta, uciekło 199 188 osób, z czego trzy czwarte (152 291) wybrało drogę przez jeszcze otwartą granicę między Berlinem Wschodnim, a Zachodnim. Około 50 proc. z nich stanowili ludzie w wieku poniżej 25 lat. Budowa muru zatrzymała ten strumień, ale nie powstrzymała wszystkich chcących dostać się do bogatszej części Niemiec, jaką były RFN i Berlin Zachodni. Od pierwszych chwil powstania muru dochodziło do jego pokonania.

Ucieczki i pierwsza ofiara
Na początku było najłatwiej, ponieważ mur był prymitywny i prosty. W ciągu 28 lat istnienia - do 9 listopada 1989 roku - zapora rozrosła się do niebywałych rozmiarów i stała się skomplikowaną i bardzo zaawansowaną technicznie strukturą. To, co nazywamy berlińskim murem, miało 156,4 km długości i było tak naprawdę szerokim na miejscami do 150 m pasmem śmierci. Składało się od połowy lat 70. z kilku parkanów i murów o wysokości do 4 metrów, rowu przeciwko pojazdom, płotu sygnalizującego dotknięcie, ścieżki dla psów poruszających się na uwięzi wzdłuż całej budowli, lamp, zasieków, wież strażniczych, ścieżek dla patroli zmechanizowanych i pieszych, a także pułapek z automatycznie uruchamianymi urządzeniami do zabijania. Na początku jednak to był tylko mur, parkan i zasieki, wzdłuż których krążyły patrole pograniczników.

Jedna z najbardziej znanych i spektakularnych ucieczek miała miejsce już dwa dni po zamknięciu granicy sektorów wschodniego i zachodnich. „Skoku na wolność” dokonał 19-letni Conrad Schumann, pogranicznik, który 15 sierpnia 1961 rzucił broń i przeskoczył zasieki na Bernauer Straße - film i zdjęcia skoku obiegły świat. Schumann, którego jednostka została przeniesiona do Berlina trzy dni wcześniej, opowiadał, że podjął decyzję o ucieczce pod wpływem sceny, której był świadkiem. Widział, jak dziewczynka, która odwiedziła babcię po wschodniej stronie, nie mogła wrócić do rodziców stojących od niej kilka metrów, ale po drugiej stronie zasieków. Postanowił nie brać w tym udziału.

Pierwsze strzały ze skutkiem śmiertelnym padły na granicy między częściami podzielonego miasta niecałe dwa tygodnie od wzniesienia muru. 24-letni czeladnik krawiecki Günter Litfin, który do 13 sierpnia pracował w Berlinie Wschodnim, postanowił przedostać się do zachodniej części przez rzeczny port Humboldthafen, co z powodzeniem udawało się w tym miejscu licznym uciekinierom. 24 sierpnia krótko po godzinie 16 przedostał się przez mur na terenie szpitala Charité i dotarł nad brzeg Szprewy. Tutaj został odkryty przez funkcjonariuszy tzw. policji transportowej, nie posłuchał wezwań do zatrzymania i został postrzelony w szyję, w wyniku czego wpadł do wody i zmarł. Informacja o tym zdarzeniu została zamieszczona w centralnym organie prasowym rządzącej w NRD partii SED „Neues Deutschland”. Litfin został nazwany przestępcą próbującym uciekać przed funkcjonariuszami policji, który zginął, bo nie posłuchał wielokrotnych wezwań do zaprzestania ucieczki oraz się nie zatrzymał po strzałach ostrzegawczych. To była ofiara numer jeden z długiej listy tych, którzy zginęli w Berlinie.

Z Bydgoszczy do Berlina droga na wolność
We wrześniu 1967 Franciszek Piesik, lat 24, rozpoczął ucieczkę na Zachód. Był to mężczyzna z przeszłością, po wyrokach, i jako taki potrafiący docenić zalety życia nieskrępowanego dodatkowo komuną. Dorastał w miejscowości nad Odrą o nazwie Widuchowa, pracował na rzece, a potem przeniósł się do Bydgoszczy, ożenił się, spłodził córkę i dwa razy wylądował w więzieniu - za dezercję i włamanie. Wyszedł na wolność na początku 1967 i podjął pracę w zakładach metalowych w Bydgoszczy. 30 września powiedział żonie, że wyjeżdża do Widuchowej odwiedzić chorą matkę. Dwa dni później, na podstawie fałszywych dokumentów, dostał pracę w PGR położonym tuż przy granicy z NRD. Odwiedził braci pracujących na koparce rzecznej „Neptun” i nie zameldował się w ciągu 24 godzin na milicji, co było obowiązkiem wszystkich przybywających do rejonu przygranicznego. W sobotę 14 października w nocy ukradł łódź wiosłową z „Neptuna” i zniknął. Rano znaleziono łódź na niemieckim brzegu rzeki.

Piesik dotarł do Berlina Wschodniego i przed wieczorem 17 października ukradł motorówkę w podberlińskim Hennigsdorfie - jego celem była zachodnioberlińska dzielnica Heiligensee. Uciekinier został jednak zauważony przez enerdowskich pograniczników i wezwany do zatrzymania. Skoczył do wody, żeby dopłynąć na drugi brzeg jeziora Nieder Neuendorfer See, co teoretycznie nie było zbyt trudne, ale tego dnia było zimno i woda miała tylko trochę ponad 10 stopni ciepła.

Ciało Polaka znaleziono 11 dni później. Początkowo w raporcie enerdowskich pograniczników była mowa o strzałach do Piesika, później ta informacja została zdementowana przez policję Zachodniego Berlina. Uciekinier utopił się.

Strzał w plecy
Czesław Kukuczka ze wsi Kamienica koło Limanowej, lat 38, żonaty, ojciec trójki dzieci, strażak i budowlaniec, zginął w 1974 roku na przejściu granicznym dworca Friedrichstraße. Od lat starał się w PRL o pozwolenie na wyjazd do Ameryki, gdzie miał dwie ciotki. Spotykały go odmowy.

29 marca 1974 roku około 12.30 Czesław Kukuczka pojawił się przy wejściu do polskiej ambasady w Berlinie Wschodnim koło Bramy Brandenburskiej. Powiedział, że ma do przekazania ważne informacje, został wpuszczony do środka, gdzie spotkał się z pułkownikiem Maksymilianem Karnowskim z MSW i jego współpracownikiem Olszewskim. Kukuczka zażądał, by do godz. 15 zapewniono mu przejście przez dworzec Friedrichstraße do Berlina Zachodniego. Jeśli to nie nastąpi, wysadzi w powietrze ambasadę umieszczoną na kolanach bombą w teczce. Co więcej, podczas wcześniejszych wizyt w Berlinie Wschodnim ukrył trzy bomby w innych budynkach - m.in. w polskim centrum informacyjnym i kulturalnym - i one też wylecą w powietrze, ponieważ ma tu wspólników. Był wiarygodny, w tym, co mówił, popisywał się wiedzą pirotechniczną. Ostatecznie zapewniono go, że dostanie odpowiednie dokumenty, ale do tego, Karnowski musi wyjść z pokoju, żeby polecić ich przygotowanie.

O 13.10 polski tajniak skontaktował się z pułkownikiem Stasi Willim Dammem, ten poinformował wiceministra Stasi Bruna Beatera, który rozkazał unieszkodliwić Kukuczkę po opuszczeniu ambasady PRL. Trzej oficerowie Stasi przyjechali do Karnowskiego, w godzinę sporządzono dokumenty uprawniające Kukuczkę do wyjazdu na Zachód - zdjęcie miało zostać zrobione w dwie minuty w automacie przy przejściu na Friedrichstraße. Karnowskiego poinformowano, że enerdowcy nie dopuszczą do ucieczki Kukuczki .

O 14.40 Kukuczka opuścił ambasadę zaopatrzony w dokumenty. Odtąd był pod obserwacją Stasi, które szykowało się do zlikwidowania terrorysty z Polski… Dalszy ciąg zdarzeń znalazł się w opisie świadków przytaczanym przez gazetę „Bild” w wydaniu z 2 kwietnia.

Na przejściu granicznym dworca Friedrichstraße znalazły się wracające na Zachód uczennice z Bad Hersfeld. Nastolatki opowiadały później, że przed nimi do przejścia podszedł około czterdziestoletni mężczyzna. Kiedy już miał zostać odprawiony, za jego plecami wyrósł ktoś w ciemnym płaszczu i z dwóch metrów strzelił mu w plecy.

Czesław Kukuczka zmarł od kuli, która zdemolowała mu wątrobę. W teczce nie miał bomby. W raporcie Stasi napisano, że popełnił samobójstwo, strzelając sobie w brzuch. Oczywiście, znaleziono broń z odciskami palców Kukuczki.

Rewolucja w aptekach. Farmaceuta jak lekarz?

Wideo

Materiał oryginalny: Polacy również próbowali uciekać przez Mur Berliński i ginęli - Plus Polska Times

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3