Mówimy, że coś jest napisane "dużą literą" czy "wielką literą"? Prof. Jan Miodek wyjaśnia

Prof. Jan Miodek
Prof. Jan Miodek
Prof. Jan Miodek Fot. Krzysztof Kapica

JAN MIODEK
Rzecz o języku

O bezsensownych wielkich literach
Jeden z uczestników mojego telewizyjnego „Słownika [email protected]” podjął temat dużych – wielkich liter, czyniąc ze mnie wręcz śmiertelnego wroga tego drugiego określenia. – Nie zamierzam z powodu takiego drobiazgu psuć sobie zdrowia, faktem jednak jest, że do końca życia nie pojmę, komu przeszkadzała duża litera, funkcjonująca przez kilkadziesiąt lat mojego życia – z latami szkolnymi i uniwersyteckimi włącznie, powszechnie teraz zamieniana w słownikach, gramatykach i podręcznikach na wielką literę.

Uparcie będę twierdził, że przymiotnikowe warianty duży i wielki nie są stylistycznie tożsame, że wielki = duży + nacechowanie emocjonalne (ekspresja) – wyrażę się matematycznie. Wielki chłop, wielkie chłopisko, wielka baba, wielkie gmaszysko, wielkie miasto, wielkie drzewo, wielki majątek, wielki łeb – to są dla mnie przykłady właściwego użycia słowa wielki (wielka, wielkie). Ale wielka litera – w tekście pozbawionym ekspresji, stylistycznie neutralnym?? O ileż to raptem milimetrów przerasta ona w wersie literę małą??!! – Skoro tak się Wam jednak podoba, to piszcie sobie i mówcie o wielkich literach. Ja i tak do końca życia posługiwać się będę literami dużymi.

Wzywałbym natomiast do opamiętania wszystkich, a liczba takich osób przybywa w tempie zastraszającym, którzy w internecie, w reklamach, w listach, na tablicach ogłoszeń - dosłownie wszędzie - używają dużych liter zupełnie nonsensownie, żeby nie powiedzieć idiotycznie. Oto mój urobek z jednego dnia: „Najlepsze Dla Ciebie”, „Sala Dla Niepalących”, „Udanych Zakupów”, „Pojemnik na Szkło”, „Pojemnik na Buty”, „Witamy Serdecznie”, „Pozdrawiam Bardzo Serdecznie”, „Szatnia Bezpłatna”, „Bądź Dobry Dla Dziecka”, „Mistrzostwa w Dwuboju Nowoczesnym”, „Bicie Rekordu w Pływaniu pod Wodą”, „Konto Oszczędnościowe”, „Lokata Rosnąca”, „Turniej Tenisa Ziemnego” (choć tuż po nim: „turnieje badmintona, siatkówki i koszykówki wodnej”).

Wszystkie te zapisy są z gruntu błędne, ale szczególnie rażące są konstrukcje z przyimkami z dużymi literami, czyli „Najlepsze Dla Cebie”, „Sala Dla Niepalących”, „Bądź Dobry Dla Dziecka”. Nawet w tytułach czasopism i cykli (serii) wydawniczych, w których obowiązują duże litery każdego z członów, np. „Gazeta Dolnośląska”, „Gazeta Wyborcza”, „Dziennik Zachodni”, „Poradnik Językowy”, „Tygodnik Powszechny”, „Język Polski”, „Kwartalnik Historyczny”, nie wolno dużą literą napisać spójników i właśnie przyimków: „Prawo i Życie”, „Typy Broni i Uzbrojenia”, „Listy z Teatru”, „Literatura na Świecie”.

Dużą literą piszemy natomiast TYLKO pierwszy człon tytułów książek, rozpraw, artykułów, wierszy, pieśni, piosenek, filmów, sztuk teatralnych, obrazów, programów radiowych i telewizyjnych: „Noce i dnie”, „Ziemia obiecana”, „Historia języka polskiego”, „Psychologia kliniczna”, „Oda do młodości”, „Żółte kalendarze”, „Goniąc kormorany”, „Sami swoi”, „Struktura kryształu”, „Człowiek z żelaza”, „Trzy siostry”, „Stworzenie świata”, „Babie lato”, „Kronika sportowa”, „Poezja na dobranoc”, „Ojczyzna polszczyzna”, „Słownik [email protected]”, „Szkło kontaktowe”, „Loża prasowa”.

Przypominam wreszcie i to, że duża litera obowiązuje jedynie przy nazwach regionów: Dolnośląskie, Zachodniopomorskie, Mazowieckie itp. Małymi literami zapisujemy połączenia: woj. dolnośląskie, woj., zachodniopomorskie, pow. jaworski, pow. bolesławiecki, pow. świdnicki, pow. złotoryjski.

Wideo

Komentarze 12

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

G
Gość
22 sierpnia 2018, 17:02, FILIP:

Towarzysz Bolek piszemy z małej czy dużej litery panie profesorze ?

Nie "z małej litery", tylko "małą literą".

E
Ewa
Naprawdę profesor Miodek użył takiej interpunkcji?

"O ileż to raptem milimetrów przerasta ona w wersie literę małą??!!"
L
Leokadia
Ciągnie się to za Panem i co Pan na to.
F
Felicjan
proszę się ustosunkować
t
takie pytanie
Przynajmniej tak jest o Panu napisane w berlińskim instytucie Gaucka.
G
Gość
...TO CO, LITERY MAJĄ BYĆ GORSZE? ;)
M
Marta
Bardzo się ucieszyłam z tej wykładni. Czekam na wyśmianie (bo nie można tego inaczej określić) mówienie przez dziennikarzy: "Płolska, abłorcja, głość..." Powszechnie w mowie polskiej zanika "o". Gdy słucham pani dziennikarki, która pracuje w radiu lub telewizji "płolskiej" przełączam kanał.
-
Spróbuj przeczytać jeszcze raz ze zrozumieniem. Zaimki osobowe pisane dużą literą są poprawną formą w listach pisanych bezpośrednio do kogoś (lub we wspomnieniach pośmiertnych - o zmarłym możemy pisać "On"). Nie są poprawne "w WYWIADACH PRASOWYCH, ARTYKUŁACH" itd. Chodzi o to, że uprzejma forma używana w listach rozpowszechniła się w sposób nieuprawniony na wszelkie inne, nieosobiste.
P
Piotr
zaimki osobowe pisane małą literą świadczą o deficycie kindersztuby, a lekceważenie ich pisowni jest tożsame z lekceważeniem ludzi, z którymi się koresponduje lub o których pisze. Niestety wszechobecność komunikatorów internetowych wszelkiej maści w połączeniu ze smartfonowym stylem bycia jeszcze tę tendencję pogłębia...
W szkole, o ile dobrze pamiętam, kładziono nacisk na "wielkie litery". "Duże litery" uważano za błąd. Może więcej osób zapamiętało lekcje z podstawówki.
-
W wywiadach prasowych, artykułach i wpisach od ludności mnoży się nadużywanie dużych liter w zaimkach osobowych. W liście pisanym "do Ciebie" to nie razi ale teraz nadużywanie tej formy zatacza coraz szersze kręgi.
F
FILIP
Towarzysz Bolek piszemy z małej czy dużej litery panie profesorze ?
Dodaj ogłoszenie