Każdy będzie zaopiekowany, a staw został obeszły

    Każdy będzie zaopiekowany, a staw został obeszły

    Jan Miodek

    Gazeta Wrocławska

    Aktualizacja:

    Gazeta Wrocławska

    Prof. Jan Miodek niezawodnie tłumaczy zawiłości języka polskiego

    Prof. Jan Miodek niezawodnie tłumaczy zawiłości języka polskiego ©Fot. Tomasz Ho£Od / Polskapresse

    Oto fragment pewnego artykułu dotyczącego rzeczywistości elektronicznej: „Każdy będzie stosownie zaopiekowany” - z imiesłowem przymiotnikowym biernym zaopiekowany. Widzę go nie po raz pierwszy - pisze znany językoznawca prof. Jan Miodek. Już parę razy słyszałem wypowiedzi typu „dzieci będą dobrze zaopiekowane”, „pierwszoklasiści będą dobrze zaopiekowani”, „szkoły są dużo bardziej zadbane i zaopiekowane”, „klient czuje się zaopiekowany”.
    Prof. Jan Miodek niezawodnie tłumaczy zawiłości języka polskiego

    Prof. Jan Miodek niezawodnie tłumaczy zawiłości języka polskiego ©Fot. Tomasz Ho£Od / Polskapresse

    Dlaczego forma ta spotyka się z powszechną krytyką w wydawnictwach poprawnościowych? - Ano dlatego, że wyłamuje się ona z gramatycznego porządku. Jej podstawa - czasownik zaopiekować się - jest tzw. zaimkiem zwrotnym (nie występuje bez się), wchodzi w związki z rzeczownikami w narzędniku (zaopiekować się kimś, czymś: dziećmi, pierwszoklasistami, szkołami, klientem, wnukami), gdy tymczasem imiesłowy przymiotnikowe bierne z wygłosowym „-ny” tworzone są od czasowników połączonych z rzeczownikami w bierniku.

    Czasowniki te nazywane są przechodnimi, bo mogą być przekształcone w odpowiednią formę imiesłowową w stronie biernej, np. Lewandowski wykorzystał rzut karny - rzut karny został wykorzystany przez Lewandowskiego, Niemen zaśpiewał piosenkę - piosenka została zaśpiewana przez Niemena, Szymborska napisała wiersz - wiersz został napisany przez Szymborską, lektor przeczytał wiadomości - wiadomości zostały przeczytane przez lektora, profesor wygłosił prelekcję -prelekcja została wygłoszona przez profesora itp.

    Przywołajmy teraz czasowniki zwrotne z się wraz z kontekstami składniowymi: Franek odważył się na ten krok, kolega zaśmiał się radośnie, po obiedzie zdrzemnął się w fotelu, zgadaliśmy się o zeszłorocznych wakacjach, zlęknął się na jego widok, nieprzyjaciel wdarł się do miasta, aktor wczuł się w rolę, pies wczołgał się pod łóżko. Nietrudno sobie uświadomić, że od żadnego z nich strony biernej nie da się utworzyć i że forma zaopiekowany - od zaopiekować się - aż nadto wyraźnie wyłamuje się z tej serii.

    A skoro mówiliśmy dzisiaj o możliwościach zamiany czasownikowej strony zwrotnej na bierną, trudno na koniec nie przywołać gramatycznego dylematu współczesnych Polaków, który bije wszelkie rekordy popularności: jeśli coś obszedłem (staw, jezioro, górę itp.), to element ten został...?? - No właśnie! Kiedyś można by było od czasownika obejść stworzyć postać obeszły (staw został obeszły, jezioro zostało obeszłe, góra została obeszła) - tak jak od podejść pochodzi forma podeszły utrzymująca się do dziś w zbitkach wyrazowych podeszły wiek, podeszłe lata (podeszły, -e, czyli „o wieku człowieka: późny, -e, starczy, -e”). Przy czasowniku obejść, niestety, mamy we współczesnej polszczyźnie puste pole, niewypełnione żadnym imiesłowem.

    Czytaj treści premium w Gazecie Wrocławskiej Plus

    Nielimitowany dostęp do wszystkich treści, bez inwazyjnych reklam.

    Komentarze (7)

    Dodajesz komentarz jako: Gość

    Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

    Liczba znaków do wpisania:

    zaloguj się

    Autor komentarza nie dodał zdjęcia
    urzędnicza prawnicza mowa

    _ (gość)

    Zgłoś naruszenie treści / 1

    dłużnik zaspokojony,
    poszkodowany zaopatrzony,
    ....

    Autor komentarza nie dodał zdjęcia
    obieżony

    _ (gość)

    Zgłoś naruszenie treści / 1

    staw został obieżony

    Autor komentarza nie dodał zdjęcia
    A kto się zaopiekuje Gazetą Wrocławską

    3 razy P (gość)

    Zgłoś naruszenie treści / 8

    Gazeta owa to taki deser "dziennikarskiej" ch.u.j.n.i. Pomimo tego lubię ją czytać.

    Autor komentarza nie dodał zdjęcia
    O.o

    Marian (gość)

    Zgłoś naruszenie treści / 3 / 1

    Niczego się nie dowiedziałem :( jak to w końcu jest z tym jeziorem, bo się o nie martwię ;/


    Autor komentarza nie dodał zdjęcia
    Nie martw się

    Józew (gość)

    Zgłoś naruszenie treści / 7 / 1

    Nie martw się. Już zostało zaopiekowane.

    Autor komentarza nie dodał zdjęcia
    Nnooo

    Hhy (gość)

    Zgłoś naruszenie treści / 4 / 1

    Oj popisać się chcieli pseudo dziennikarze że niby znają takie słowa i artykuł powstał . fiu fiu... Że tacy inteligentni ojjj.

    Autor komentarza nie dodał zdjęcia
    Hej

    b. (gość)

    Zgłoś naruszenie treści / 17 / 2

    Zero komentarzy? Merytoryczny artykuł i forumowym amebom styki przepaliło od nadmiaru trudnych słów.

    Gazeto, trochę częściej publikuj takie materiały.

    Najnowsze wiadomości

    Zobacz więcej

    Najczęściej czytane

    Polecane

    Wideo