Jan Miodek: Wróbla i Puchacza

Jan Miodek
Fot. Tomasz Hołod
Jest we Wrocławiu kilka nazw ulicznych, które mają postać rzeczowników w pierwszym przypadku, na przykład Podwale, Promień, Kanonia. Ta ostatnia, znajdująca się na Ostrowie Tumskim, traktowana jest przez wiele osób jak przymiotniki typu tania, ostatnia, przednia, letnia i w efekcie odmieniana tak jak ta część mowy: "spotkamy się na Kanoniej", "widzę ulicę Kanonią" i tym podobne.

Tymczasem poprawne formy to "spotkamy się na (ulicy) Kanonii", "widzę (ulicę) Kanonię" - tak jak "spotkamy się w Danii", "widzę (na mapie) Danię" - bo też jak Danię trzeba Kanonię wymawiać: "Kanońja", Kanońji", "Kanońję": "-ńja", "-ńji", "-ńję".

Z kolei jak rzeczownik odbierana jest ulica Wróbla, leżąca w południowej części miasta, gramatycznie należąca do przymiotnikowej serii Orla, Słowicza, Jastrzębia, Sokola: "jadę na Wróbla", "mieszkam przy (na) Wróbla" - jak przy (na) Prusa, Sienkiewicza, Kołłątaja.

Nawiązując do pobliskich nazw będących przymiotnikami - do wymienionych wyżej Orlej, Słowiczej, Jastrzębiej, Sokolej, powinni wrocławianie tworzyć konstrukcje typu "jadę na Wróblą", "mieszkam przy (na) Wróblej.

Identyczne problemy gramatyczne mają mieszkańcy Lublina, o czym poinformowali mnie ostatnio przedstawiciele tamtejszych mass mediów. I tam stworzono w jednej z dzielnic przymiotnikowy ciąg ulicznych ptasich nazw - takich jak we Wrocławiu: Orla, Słowicza, Jastrzębia, Sokola. Dodano do niego przymiotnik od rzeczownika puchacz, utworzony tym samym przyrostkiem: tak powstała ulica Puchacza. No i zaczęło się! - Tak jak co drugi wrocławianin mówi o ulicy "Wróbla" - zamiast o Wróblej, tak co drugi mieszkaniec lubelskiego grodu mówi nie o ulicy Puchaczej, tylko o ulicy "Puchacza".

W tym momencie powiedziałbym, że lubelska sytuacja jest gramatycznie gorsza od wrocławskiej. A dlaczego?

Ano dlatego, że przymiotnik wróbli jest względnie często używany, rejestrowany także przez wszystkie słowniki. Natomiast - proszę mi wierzyć - jeszcze ani razu w życiu nie miałem potrzeby stworzenia przymiotnika od rzeczownika puchacz - tak jak nie znajdziemy w ani jednym leksykonie żadnego przymiotnika przy haśle puchacz.

Co innego sowa: wywiedziony od niej przymiotnik sowi (sowie oczy, sowi głos) - tak jak wróbli - jest dla przeciętnego Polaka formą oczywistą, naturalną.

W takim razie co poradziłem lublinianom?

Napisałem im, że z punktu widzenia gramatycznego wybór puchacza jako podstawy słowotwórczej przymiotnika był pomysłem ryzykownym.

Może gdyby się zdecydowano na formant "-owy" i nadano ulicy nazwę "ulica Puchaczowa", rzadsze byłoby traktowanie tejże nazwy jako rzeczownika.

Kto wie jednak, czy nie odebrano by z kolei takiego brzmienia ulicznej nazwy jak - dajmy na to - "ulicy Czechowa" czy "Pugaczowa"?!!

Nie mają Państwo wyjścia - podsumowałem: tylko przypominanie o przymiotnikowym ciągu Orla, Słowicza, Jastrzębia, Sokola może utrwalić w mieszkańcach Lublina świadomość przymiotnikowego charakteru formy Puchacza, którego potwierdzeniem będą konstrukcje typu "mieszkam przy (na) ulicy Puchaczej" czy "idę ulicą Puchaczą".

Najnowsze informacje o epidemii koronawirusa

Wideo

Komentarze 6

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

1

a na jakiej podstawie tak sądzisz? czyżby na podstawie plotek szerzonych przez juliusza brauna??
nb. po niemiecku braun znaczy brunatny....

c
contik

W starych mapach firmy Garmin w miejscu ul.Wroblej jest ul. Hermana Wróbla. Przypadek?

A
Alicja

A moze ktoś wie czy poprawnie jest mówić -w tym ręku?

p
pamietający

Jest taki skrót, TW, czyli tajny współpracownik SB, jak to odmieniać. Czy można powiedzieć "ty tewuwiczkowie"? Albo "tewownik"Oczywiście Pan Profesor zna odpowiedź ze względu na swój dorobek i doświadczenie............wieloletnie............

P
PP

Do tego typu kwiatków dodałbym ul. Zapolską (Gabrieli Zapolskiej) i ul. Kwiatowa (kim był ten Kwiatow?)

m
masza

Ilekroć słyszę, że ktoś idzie (mieszka) na Wróbla. zawsze pytam, jak ten Wróbel miał na imię. Niestety - zgodnie z oczekiwaniem - reakcji brak.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3