Jan Miodek: Poszoł won!

Jan Miodek
Słuchałem przed paroma tygodniami bardzo ciekawego wykładu habilitacyjnego o miłości w literaturze kręgu bolszewickiego.

Przywołana w nim została powieściowa scena ostatecznego zerwania z sobą pary kochanków. On, oddany idei komunizmu działacz partyjny, wyrzucając swej dotychczasowej miłości grzechy ideologiczne, rzuca jej ostatnie słowa rozstania: "Idź sobie!".

- Ryknęliśmy śmiechem. A dlaczego? - Ano dlatego, że wszyscy - nawet nieznający dobrze języka rosyjskiego - uzmysłowiliśmy sobie stylistyczny błąd tłumacza, polegający na przetłumaczeniu oryginalnego zwrotu "poszła won!", jakże dosadnego i ekspresyjnego, na pozbawiony tej siły emocji polski odpowiednik "idź sobie!".

Zwrot "poszła won!" należało zostawić w wersji oryginalnej, bo choć obcy z pochodzenia i ordynarny, wszedł on w komunikacyjny obieg polszczyzny, a przywoływany jest w chwili maksymalnego natężenia emocjonalnego i wtedy - co tu dużo mówić - lepiej spełnia funkcję ekspresywną niż polskie warianty "idź sobie!", "odejdź!", "odejdź ode mnie!", "wyjdź!" itp.

O stylistycznej wartości obcojęzycznych słów wiedzą dobrze użytkownicy języka. Jan Lechoń napisał w swym "Dzienniku", że warto czasem powiedzieć coś "z fajerem", a nie "z ogniem", a my wszyscy wyczuwamy, że wystylizowane na czeskie brzmienie "to se ne vrati", de facto w ogóle nieużywane przez naszych sąsiadów z południa, ma u nas większy walor stylistyczny niż "to się już nie wróci" - tak jak wymowniejsze od rodzimego "koniec" są czasem niemieckie "szlus" czy "fertig".

Mój ulubiony publicysta, mistrzowsko władający językiem - Leopold Unger - o chińskim nobliście Liu napisał, że "został aresztowany w grudniu 2008, a potem skazany na 11 lat tiurmy". - No właśnie: tiurmy, a nie więzienia, żeby było jeszcze mocniej, ekspresywniej, wyraziściej!

Pokoleniu Ungera, ale jeszcze i mojemu - poza powszechnie znanymi konstrukcjami z greki i łaciny - często przychodziły ze stylistyczną pomocą wyrazy z rosyjskiego i niemieckiego, czyli z języków sąsiadów. Młodsze generacje - nietrudno się domyślić - korzystają z leksykalnych złóż angielszczyzny, coraz wyraźniej zaznaczających swą obecność w codziennym języku mówionym i w pisanych tekstach publicystycznych.

Czytamy więc na przykład w tych ostatnich: "W kulturze »eventów«, gdzie wszystko musi być »niebywałe«, odkrywanie podszewki wieczności w zwykłych zjawiskach jest zadaniem karkołomnym" albo "Wielu dokonałoby coming outu, gdyby nie obawa przed zranieniem rodziców". Zarówno event (bliski happeningowi), jak i coming out to przykłady anglicyzmów, które stają się coraz lepiej znanymi wariantami tradycyjnych określeń wydarzenie, zdarzenie, wypadek, przypadek - wyjście z siebie, uzewnętrznienie, odkrycie, ujawnienie.

Nie zalecając ich, broń Boże, na każdą sytuację komunikacyjną, owszem - doradzając daleko posuniętą powściągliwość, nie mogę przecież zatrzymać nieuchronnych procesów leksy-kalno-stylistycznych związanych z funkcjonowaniem polszczyzny doby współczesnej. A jest to czas, w którym spośród wszystkich języków obcych język angielski jest najpopularniejszy.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3