Jan Miodek: Podeszły wiek

Prof. Jan Miodek
prof. Jan Miodek
prof. Jan Miodek
Że człowiek w podeszłym wieku to „człowiek niemłody,mający dużo lat”, wie każdy użytkownik polszczyzny. Gorzej z motywacją słowotwórczą formy podeszły. Używana jest ona dzisiaj tylko w połączeniach wyrazowych podeszły wiek, podeszłe lata i dlatego w powszechnej świadomości zatarte jest jej pochodzenie.

Słowniki XIX-wieczne, na przykład „Słownik języka polskiego” wydany w Wilniew r. 1861 przez Maurycego Orgelbranda, „podpierają” ją rzeczownikiem podeszłość– „podstarzałość”, a przy niej samej, zdefiniowanej jako „zaszły” i zaopatrzonej w przykład podeszły wiek, podają jej podstawę słowotwórczą: czasownik podejść. Chwila refleksji wystarcza, by zobaczyć zasadność tej relacji morfologiczno--znaczeniowej: podeszły wiek od podejść, bo człowiek niemłody podchodzi (podszedł) do granic, do końca swego życia.
Przez wieki funkcjonował też w naszym języku wyraz wywiedziony od podstawy czasownikowej obejść, całkowicie zbieżny

morfologicznie z formą podeszły, a mianowicie obeszły, oraz odpowiadający mu rzeczownik obeszłość – strukturalnie tożsamy z przywołaną wyżej podeszłością. Oba te słowa są nieobecne we współczesnych leksykonach. Pierwsze z nich – obeszły – znaczył tyle, co „oblany, otoczony”: „Mieszkańcy wysep obeszłych wodami” – pisał np. Piotr Kochanowski (1566-1620), „Bóg światłem obeszły” – można przeczytać w Kancjonalegdańskim z r. 1628; drugie– obeszłość – oznaczało „poprzestawanie na małym, oszczędność, umiar, troskliwość”: „Obeszłość, mierność w życiu, skromność” – czytamy w tymże Kancjonale gdańskim.
Kiedy więc nasi językowi przodkowie obeszli staw, jezioro czy wieś, mogli powiedzieć o obeszłym stawie, obeszłym jeziorze i obeszłej wsi.

Dzisiaj byłyby to postacie archaiczne, chociaż zadawane bez przerwy pytania o przydawkę przy stawie, jeziorze itp., któreśmy obeszli, świadczyłyby o potrzebie ich obecności w czynnym języku.

Powiedzmy na koniec jeszcze i to, że obejść się – tożsame z obyć się – znaczy tyle, co „poradzić sobie bez kogoślub czegoś, nie być zmuszonym do korzystania z czegoś: obejdę się bez ich protekcji, obejść się bez samochodu, obchodzić się bez cudzej pomocy.

Rekordowa cena za zaginiony obraz Matejki.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3